ALV 21-01-2023 Bijlage 3
VEILIG EN GEZOND WERKEN
De Algemene Ledenvergadering wordt gevraagd deze notitie vast te stellen.
Het advies is om waar nodig gebruik te maken van het aanbod van VBN om te helpen
bij de invoering en het onderhoud van het beleid Veilig en Gezond Werken (conform
artikel 3.4 van het Voedselbank Reglement).
Inleiding
In de ALV van september 2020 is bij de behandeling van de Integriteitscode het begrip
actief arbobeleid voor het eerst gebruikt. Naar aanleiding van vragen rondom de
definitie van het begrip actief arbobeleid is het initiatief genomen om tot een
uitwerking hiervan te komen.
In de ALV van mei 2022 is besloten het actief arbobeleid uit de Integriteitscode te
verwijderen en het onderwerp een plaats te geven in het Voedselbank Reglement.
Voedselbank Reglement (versie 2022)
Het Voedselbank Reglement bepaalt in artikel 3.4:
“De vereniging en de leden bepalen hun eigen vrijwilligersbeleid en
(arbeids)veiligheidsbeleid dat tenminste aan vergelijkbare wettelijke uitgangspunten
voldoet.”
Wetgeving en jurisprudentie
In de `Arbowet (artikel 1, lid 2 letter c.)wordt een vrijwilliger niet aangemerkt als
werknemer.
De Arbowet is een zgn.raam- of kaderwet en geeft nagenoeg alleen de kaders
waarbinnen de wet moet functioneren.
Het Arbeidsomstandighedenbesluit(artikel 9.5a) geeft hiervan de nadere uitwerking
weer (Het Arbo besluit is een Algemene Maatregel van Bestuur).
In het Arbo besluit wordt bepaald dat een werkgever verplicht is een aantal nader
gespecificeerde bepalingen ook ten opzichte van vrijwilligers na te leven.
In die gevallen wordt een vrijwilliger dus gelijkgesteld met een werknemer.
2
Dat zo zijnde, is de kern van de Arbowet (zorgplicht voor veilige werkomstandigheden)
wel degelijk ook van toepassing voor vrijwilligersorganisaties, conform de uitspraak van
de Hoge Raad in 2017 (kerkongeval Duiven).
Het vorengaande in ogenschouw nemend, is een vrijwilligersorganisatie even zeer
verantwoordelijk (en dus de bestuurders aansprakelijk) voor veilige werkomstandigheden voor de vrijwilligers en veilige verblijfsomstandigheden voor klanten
en bezoekers.
Hoe geeft een voedselbank of RDC correct invulling aan de eisen op het gebied
van vrijwilligersbeleid en veiligheidsbeleid?
Gegeven de risico’s voor vrijwilligers, klanten en bezoekers, maar ook gegeven de
aansprakelijkheid van bestuursleden en de onvermijdelijk optredende imagoschade,
mag de vereniging van haar leden het volgende verwachten:
– Tenminste jaarlijks (of bij gewijzigde omstandigheden zoals een verhuizing
onmiddellijk) inventariseert het bestuur de stand van zaken met betrekking tot de
risico’s op het gebied van veilig werken en veilig verblijven
– Indien noodzakelijk of wenselijk stelt het bestuur een plan op om de risico’s tot een
acceptabel minimum te verminderen.
– De uitkomsten van de voorgaande 2 punten worden vastgelegd in de notulen van
de betreffende bestuursvergadering.
– Aantoonbaar (middels rapportages en vastlegging daarvan in de notulen van het
bestuur) monitort het bestuur de voortgang van het plan om de risico’s tot een
acceptabel minimum te verminderen.
– Aanwijzen van een lokale preventiemedewerker. Deze rapporteert met een door
het bestuur vast te stellen frequentie aan dat bestuur.
De bovenstaande verplichtingen gelden vanzelfsprekend evenzeer voor de vereniging
zelf.
Als een voedselbank gebruik maakt van het aanbod van VBN (zie volgende paragraaf)
dan weet die voedselbank zeker dat zij volledig aan de eisen voldoet.
Aanbod van VBN om te helpen bij invoering en onderhoud
VBN, via de landelijk coördinator project veilig werkende voedselbanken (per heden
Frans Miermans), stelt de volgende gratis ondersteuning ter beschikking aan de leden:
– Fysieke ondersteuning voor de voedselbanken door middel van haar netwerk
van gekwalificeerde veiligheidskundigen;
– Digitale ondersteuning van de voedselbanen door beschikbaarstelling van het
programma RIEmanager. Dit programma is opgebouwd uit een 16-tal
keuzemodules en biedt de mogelijkheid om lokaal maatwerk te leveren bij de
inventarisatie van de risico’s en gevaren. Daarnaast levert het programma voor de
besturen het eerder genoemde plan van aanpak om de geïnventariseerde risico’s
tot een acceptabel minimum te beperken;
3
– Beschikbaar stellen van les- en leerstof. Op basis van een landelijke top-10 van
risico’s en gevaren bij voedselbanken wordt gewerkt aan het beschikbaar stellen
van les- en leerstof, toegesneden op de specifieke omstandigheden bij
voedselbanken;
– Platform Best Practices. De tegel Arbeidsomstandigheden op Voedingsbodem
wordt het platform om Best Practies uit te wisselen.
Ter verdere informatie : wat heeft VBN tot dusverre gedaan
Na afronding van een eerste landelijke pilot in 2017 werd de behoefte zichtbaar om op
een meer gestructureerde wijze te gaan werken aan de inventarisatie van risico’s en
gevaren bij de voedselbanken. Alle 172 voedselbanken en een aantal gelieerde
organisaties nemen deel aan het project veilig werkende voedselbanken.
154 Voedselbanken zijn daadwerkelijk gestart met het uitvoeren van de risicoinventarisatie met behulp van (vrijwillige) veiligheidskundigen. Van deze
voedselbanken hebben ( peildatum 22-8-2022) 88 voedselbanken de inventarisatie van
de risico’s en gevaren tot en met het maken van een plan van aanpak gerealiseerd met
behulp van het beschikbare softwareprogramma. 22 Voedselbanken hebben de
inventarisatie afgerond maar nog geen plan van aanpak gerealiseerd. Van de
resterende 44 voedselbanken is in een aantal gevallen sprake van bijzondere
omstandigheden (afhaken dan wel overlijden van veiligheidskundig adviseur).
Van de (172-154=) resterende 28 voedselbanken is bekend, dat er een aantal in eigen
beheer een inventarisatie heeft uitgevoerd. Soms zijn daarbij voor een
vrijwilligersorganisatie essentiële onderwerpen niet eenduidig geïnventariseerd. In die
gevallen wordt alsnog aangeboden om met RIEmanager en de eerdergenoemde
deskundige ondersteuning alsnog die risico-inventarisatie te harmoniseren naar het
beschikbare softwareprogramma.
Om de voedselbanken en de RDC’s te ondersteunen bij het realiseren van veilige
werkomstandigheden en het versterken van het veiligheidsbewustzijn, werd ondanks
de coronabeperkingen een aantal activiteiten opgestart.
Activiteit Stand van zaken
Uitwerking begrip actief Arbobeleid Presentatie Actief Arbobeleid
beschikbaar sinds mei 2021
Presentatie actief Arbobeleid ROP
Rotterdam-Rijnmond
Uitgevoerd in augustus 2021
Ondersteuning aan voedselbanken op
basis van actief Arbobeleid
Door het ontbreken van een actieve
dossieroverdracht bij lokale
bestuurswisselingen gaat ca. 50% van
de nieuwe bestuurders opnieuw aan de
slag met veilig werken maar beschikt niet
over alle beschikbare informatie.
4
Ontwikkelen les- en leerstof op basis van
landelijk VB(N)-top 10 van risico’s.
Materiaal voor thema veilig tillen en
dragen beschikbaar sinds juli 2022.
Handreiking met wettelijke bepalingen
gereed voor eind 2022.
Overige producten gereed voor eind
2023.
Ontwikkelen film over het actief
arbobeleid met alle stappen.
Sponsorbedrijf werkt in samenwerking
met VBN-scenario’s uit; gereed najaar
2022.
Verbeteren ondersteuning in de ROP
gebieden.
Aantrekken van een adviseur
(vooralsnog t.b.v. ROP Rotterdam). Is
gereed.