EEN VUIST
tegen voedselarmoede
Congres Voedselbanken Nederland | 15 oktober 2024 | Jaarbeurs Utrecht
‘Vandaag trappen we af’
Henk Staghouwer vreest dat het
aantal mensen dat in Nederland
voedselarmoede leeft de komende
jaren alleen maar zal stijgen. De
uitgaven stijgen harder dan de
inkomsten. Meer mensen zullen in
de problemen komen. “Macro-economisch hebben we het over
cijfers, in het echte leven hebben
we het over mensen die dag in dag
uit geen eten hebben. Ouders die
hun kinderen met een lege broodtrommel naar school sturen. Als
voedselbank accepteren we dat
niet. Daarom trappen we vandaag
het Onder de radarproject af.”
De voedselbank staat volgens
Staghouwer op een keerpunt.
Actie op meerdere fronten is nodig
om het tij te keren. “We hebben al
veel gesproken over het Onder de
radar-project. Jaarlijks helpen we zo’n
180 duizend mensen. We zien het
aantal klanten iets dalen, tegelijkertijd
groeit het aantal mensen dat onvoldoende te eten heeft. Realiseer je dat
op dit moment al 400 duizend
mensen in voedselarmoede leven.”
Onder de radar
“Er zijn dus veel mensen die niets te
eten hebben, maar geen klant van
ons zijn. Met het Onder de radarproject gaan we die mensen proberen te
vinden. We moeten in hun hoofden
kruipen om te begrijpen waarom ze
ons niet vinden. We weten al heel
veel. Op wijkniveau weten we hoeveel
klanten we hebben, maar ook hoeveel
mensen nog geen hulp van ons
ontvangen, terwijl ze er wel recht op
hebben. Soms hebben we niet de
juiste woorden om die mensen te
bereiken, soms komen ze niet omdat
ze zich schamen. Onder de radar wil
deze groep wel vinden gebruikt de
juiste kanalen om ze te bereiken, gaat
(lokale) coalities aan en heet ze van
harte welkom.”
Vandaag trappen we af. Belangrijk
onderdeel van Onder de Radar is de te
ontwikkelen communicatiecampagne
door het communicatiebureau The
Terrace. De campagne wordt zowel
landelijk als lokaal ingezet. Er worden
hulpmiddelen aangeboden die de
lokale voedselbanken zelf via hun
netwerk en socials kunnen inzetten.
Samenwerken
Daarnaast kan volgens Staghouwer
de strijd tegen voedselarmoede veel
eff ectiever gevoerd worden. Eff ectiviteit van samenwerken is daarom een
belangrijk speerpunt in beleid.
“We zien dat veel organisaties zich
bekommeren om mensen in
armoede. We zien dat deze organisaties mooie initiatieven ontwikkelen.
Probleem is vaak dat mensen die hulp
ontvangen door de bomen het bos
niet meer zien. Bovendien blijven ze
daardoor uit het zicht van organisaties
die structureel hulp kunnen bieden.”
“Het is daarom natuurlijk veel slimmer
als we komen tot gecoördineerde en
constructieve vormen van samenwerking. Laten we de handen – ieder
vanuit zijn eigen verantwoordelijk –
ineen slaan. Dat is de beste manier
om een sterke vuist te maken.
Daarom gaan we coalities smeden
met al die maatschappelijke organisaties die strijden tegen armoede. We
delen uiteindelijk hetzelfde uitgangspunt: mensen mogen in ons land
geen honger hebben.”
Toekenningscriteria
De voedselbank helpt altijd,
zegt Henk Staghouwer.
“Ik hoor steeds vaker dat onze
toelatingscriteria zo streng zijn.
We moeten van dat frame af.
Het klopt niet.”
“Wie zich aanmeldt krjjgt direct
hulp. Zeker de eerste drie
maanden na de aanmelding.
In de tussentijd maken we de
papierwinkel in orde. We willen
graag weten of iemand aan
onze criteria voldoet om langer
hulp te krijgen. We baseren
ons daarbij op cijfers van
het NIBUD.”
Fontys Hogescholen onderzoekt impact Tilburgse Voedselbank
Planning Onder de radar
Fase 1 Pilot voedselbanken
In het voorjaar zijn we met een
aantal voedselbanken gestart
met de pilot van Onder de Radar.
Aan de hand van een gereedschapskist met allerlei voorbeelden hoe je je dienstverlening kan
verbeteren en data uit het
armoededashboard tracht men
nieuwe klanten te vinden.
Het aanmeld- en toekenningsproces wordt herijkt en staat op
de agenda van de ALV van
30 november a.s.
Fase 2 Communicatiestrategie
& coalities vormen
Voedselbanken Nederland heeft
bureau The Terrace in de arm
genomen om mee te denken
over een heldere communicatiestrategie. The Terrace combineert duurzaamheidsadvies met
creatieve communicatie om
positieve impact te maken.
Uiteindelijk moet hier een
communicatieplan uitkomen dat
we uitrollen over alle lokale
voedselbanken die willen meedoen aan het Onder de radar
project. Voordat je de communicatie landelijk gaat uitrollen gaan
we eerst in januari met een
aantal voedselbanken testen of
de strategie werkt. Zie je
inderdaad het aantal klanten
toenemen?
Naast de samenwerking met het
Rode Kruis om potentiele klanten
voor de Voedselbanken door te
verwijzen willen we nog meer
landelijke en lokale coalities
aangaan dit najaar.
Fase 3 De uitrol
Welke voedselbanken doen
mee? Spannend. We zullen
moeten bewijzen dat de aanpak
werkt. Zodra de pilots zijn
afgerond start de uitrol.
Gefaseerd. Onderdeel van de
uitrol is een prettige begeleiding
vanuit de projectgroep.
Onder de radar is een coproductie van de lokale voedselbanken
en Voedselbanken Nederland.
Postcodeloterij
steunt dit
initiatief graag
De Nationale Postcode Loterij
steunt jaarlijks met minimaal
40% van de lotprijs 146 goede
doelen voor een rechtvaardige,
gezonde en groene wereld.
Sinds de oprichting is 8 miljard
euro geschonken. Voedselbanken Nederland ontvangt sinds
2013 jaarlijks een bijdrage,
met 4,3 miljoen euro in de
afgelopen vijf jaar.
De Postcode Loterij is onderdeel van de Postcode Lottery
Group, actief in vijf landen, en
is de derde grootste private
donateur aan goede doelen
wereldwijd. In 2023 schonk zij
ruim € 900 miljoen aan goede
doelen en culturele partners.
Henk Staghouwer: “Slim samenwerken.”
“Als een vrouw met een gebroken
relatie, vind ik het moeilijk om
dingen te accepteren. Thuis, met
twee kinderen en een parttimebaan, voel ik de fi nanciële druk
elke dag toenemen. Met mijn
beperkte inkomen wordt het
steeds moeilijker om de eindjes
aan elkaar te knopen.”
“Twee maanden geleden heb ik
mijn trots opzijgezet en heb ik
besloten hulp te zoeken bij de
voedselbank. Voor mij betekent dit
niet alleen een betere fi nanciële
situatie, maar ook een gevulde
voorraadkast, die ik voorheen niet
had.”
“Financieel gezien heb ik nu wat
meer ruimte voor andere zaken
dan alleen voedsel. Het voelt goed
om af en toe iets extra’s te kunnen
doen voor mijn kinderen. Mijn
toekomst zie ik positief tegemoet.
Met de steun van de voedselbank
en mijn vastberadenheid om te
sparen, hoop ik snel weer op eigen
benen te kunnen staan.”
Deze citaten staan in het receptenboek Bordenvol. Hierin staan verhalen
van klanten van de Tilburgse Voedselbank. Iedere bladzijde in het receptenboek geeft een (geanonimiseerd)
kijkje in de harten en keukens van
mensen die steun en hoop halen
uit het leven dankzij de Tilburgse
Voedselbank.
Het boek illustreert de resultaten van
onderzoek van Fontys Hogescholen
naar de impact van de
Tilburgse Voedselbank.
De belangrijkste conclusies uit het onlangs
gepubliceerde onderzoek:
Financiën
De Tilburgse Voedselbank
verlicht fi nanciële lasten
zoals het betalen van
rekeningen en het
afl ossen van schulden.
Geestelijke gezondheid
Kijkend naar de mentale
eff ecten ervaart meer dan
de helft van de respondenten minder stress.
Naast vermindering van
stress zorgt de voedselhulp ook aanzienlijk voor
een vermindering van
angst en somberheid.
Gezinsrelaties
Bij de meerderheid van de gezinnen
staan de kinderen op de eerste
plaats, waarbij de ouders voorheen
zelf wat minder of niet aten.
Dankzij de voedselhulp kunnen ze
hun huishouden voorzien van drie
maaltijden per dag. Meerdere
respondenten geven zelfs aan dat ze
hun kinderen af en toe kunnen
voorzien van een extraatje naast een
maaltijd. Dit heeft een positief eff ect
op de sfeer binnen het gezin en het
gevoel waarmee ze kinderen naar
school sturen.
Voor meer informatie:
info@tilburgsevoedselbank.nl
Een droom van
een dashboard
EEN VUIST
tegen voedselarmoede
Impactonderzoek Deloitte
Elke euro wordt meer dan tien euro
Als je het werk van de voedselbanken uitdrukt in geld levert
elke gedoneerde euro meer dan
10 euro aan maatschappelijke
waarde op. Dit blijkt uit een
impactanalyse van Deloitte die
is uitgevoerd in opdracht van
Voedselbanken Nederland.
De resultaten werden op
15 oktober bekendgemaakt op
het congres Een vuist tegen
voedselarmoede.
Het onderzoek is uitgevoerd door
Deloitte-consultants Alissa Griffioen
en Annoek Reitsema. Ze zijn gespecialiseerd in het uitvoeren van social
return on investments voor organisaties. Kernvraag is: wat is het maatschappelijk effect van elke gedoneerde euro aan de voedselbank?
Ze hebben hierbij gekeken naar de
maatschappelijke impact op drie
groepen stakeholders: de klanten, de
voedseldonoren en de vrijwilligers.
Klanten
Alissa en Annoek hebben uitgerekend
wat het verstrekken van voedselpakketten de samenleving oplevert.
Alissa: “We hebben overal een
waarde aangehangen. Door voedsel
uit te delen aan klanten, wordt
ondervoeding voorkomen. Hierdoor
gaan mensen minder vaak naar de
dokter. Je voorkomt hiermee kosten
aan gezondheidszorg. Ander effect is
dat mensen die gezond eten productiever zijn voor de samenleving.
Ze kunnen werken, waardoor ze
minder een beroep doen op sociale
voorzieningen.”
Annoek vult aan: “We zien ook dat
voedseldonaties leiden tot minder
stress en angst bij mensen. Dit leidt
weer tot minder kosten voor de
mentale gezondheidszorg. Daarnaast
is één van de grootste impacts voor
voedselbank-klanten de vermindering
van kosten voor de huishouding,
waardoor klanten geld aan andere
dingen kunnen uitgeven.”
Donoren
Eén van de principes van onderzoek
naar social return on investment is dat
je met je berekening aan de conservatieve kant zit: wat je niet kunt
uitdrukken in euro’s neem je niet in je
berekeningen mee.
Alissa: “Supermarkten die voedsel
doneren verspillen minder. Dit kun je
goed kwantificeren. Donaties door
deze groep leiden tot minder voedselverspilling, waardoor er minder afval
wordt verbrand en daardoor wordt
minder CO2 uitgestoten.”
Vrijwilligers
Alissa en Annoek hebben ook
gekeken naar de impact van en voor
de vrijwilligers. Annoek: “We hebben
alle uren van de vrijwilligers omgerekend naar een uurloon dat geldt voor
de horeca-, de food- en de distributie
CAO’s. Alle uren van vrijwilligers vertegenwoordigen een waarde van
tientallen miljoenen euro’s.”
Annoek: “We gaan ervan uit dat een
deel van deze waarde voor vrijwilligers, zoals geluk, zingeving en
verbondenheid, wordt gevangen in de
omgerekende waarde van de uren die
vrijwilligers bij de voedselbank
werken. Het omgerekende uurloon
voor vrijwilligerswerk weerspiegelt dus
niet alleen de economische waarde,
maar dus ook een deel van de
persoonlijke voldoening en sociale
verbinding die het werk biedt.”
Ogen geopend
Wat is beide consultants het meest
opgevallen tijdens het onderzoek?
Alissa: “Dat is de mooie rol van de
vrijwilligers. De organisatie is vrijwilligers-based, niemand is in dienst.
Dat heeft mij de ogen geopend: een
organisatie die alleen en uitsluitend
op vrijwilligers draait.”
Annoek werd gegrepen door de rol
van de voedselbanken in het maatschappelijk krachtenveld. “Dat was
voor mij de belangrijkste take away.
Dat hele lokale netwerk van contacten met bakkers, tuinders, supermarkten. Indrukwekkend.”
Letty Broere:
‘Helpen zonder voorbehoud’
“We zien in het land prachtige
initiatieven ontstaan. Ik noem ze
voedselbank 2.0. Een zelfkeuzeconcept onder één dak met de
kledingbank, een sociale drogisterij en de schuldhulpverlening.
Op deze manier maak je onze
slogan ‘Je bent welkom’ wel op
een heel bijzondere manier waar.
Ik zeg er tegelijkertijd bij: er is
niet één goede oplossing. Elke
voedselbank met zijn eigen
gebied is anders en dat vraagt
een andere vorm van maatwerk.”
Aan het woord is Letty Broere, ze is
bij Voedselbanken Nederland
kartrekker van het Onder de radar-project. Doel is om veel meer
mensen die recht hebben op
voedselondersteuning klant te maken
van de voedselbank. “Maar dat is de
helft van het verhaal”, zegt Letty.
“Je kunt hen wel opsporen, vervolgens moeten ze zich ook nog welkom
voelen. In dat opzicht hebben we nog
heel wat drempels te nemen.”
Wat zijn die drempels?
“Nadat je je schaamte hebt overwonnen, loop je tegen praktische hordes
aan. Wat denk je van mensen die niet
mobiel zijn? Voedselbanken zijn vaak
niet in de buurt, geld voor openbaar
vervoer is er niet, en als het al lukt de
voedselbank te bereiken, lukt het niet
de boodschappentassen mee te
krijgen. Grote uitdagingen.
“De beperkte openingstijd van de
voedselbanken kan een drempel zijn.
We zien steeds meer mensen-meteen-baan die in voedselarmoede
leven. Zij kunnen niet op vrijdagmorgen naar de voedselbank. Want dan
werken ze. Dat geldt op een andere
manier ook voor gezinnen met
schoolgaande kinderen. Zij kunnen
alleen tijdens schooltijden.”
“Ik geef nog twee voorbeelden.
De rijen vóór de voedselbank
schrikken mensen af. Als je je
schaamte al hebt overwonnen, sta je
buiten in de rij. De halve wereld ziet
je staan, dat is het laatste wat je wil.
Dit kun je als voedselbank overigens
eenvoudig oplossen door mensen
uit te nodigen voor specifieke
tijdsblokken.”
“We hebben ook te maken met
mythes als zou al ons voedsel tegen
de houdbaarheidsdatum aan zitten, je
hoort ook vaak dat je producten krijgt
waar je niets aan hebt. Deze mythes
kloppen niet, maar ze werken wel
tegen ons. Gerichte informatie
hierover is belangrijk.”
De oplossingen
Dit vraagt van lokale voedselbanken
een andere manier van denken.
Letty: “Denk zonder voorbehoud.
Sla andere paden in. In grote steden
is gekozen voor het supermarktconcept, tegelijkertijd werd het aantal
uitgiftepunten teruggebracht. Lastig
als je slecht ter been bent, maar dat
wordt weer opgelost met de plusbus
die mensen ophaalt voor hun bezoek
aan de voedselbank en ze daarna
weer thuisbrengt. Bij andere voedselbanken zien we dat vrijwilligers
boodschappen thuisbrengen bij
mensen die niet mobiel zijn.”
Als je in staat bent op een andere manier naar drempels te kijken is veel
mogelijk, stelt Letty. “Organiseer een
open dag met activiteiten voor de
kinderen. Richt een sociale klantenkoffiehoek in met een gratis luisterend
oor, waar ook lokale partners
aanwezig zijn. Laat zien dat de
voedselbank niet eng is en breek
mythes af. Ook dat is Onder de
radar.”
De resultaten
Wat leveren al deze nieuwe initiatieven
op? Letty is heel duidelijk: “Nieuwe
klanten. Ik ken voorbeelden van
voedselbanken waar het aantal
klanten vervijfvoudigde. In één geval
bedient een voedselbank 45 procent
van de mensen die in die wijk in
armoede leven. Met dit percentage
zijn we op de goede weg.”
Download de power points
Wil je de power points van het congres Een vuist tegen
voedselarmoede downloaden? Dat kan. Ga daarvoor naar
voedselbankennederland.nl/onderderadar
Alissa Griffioen: “Overal waarde
aangehangen.”
Annoek Reitsema: “Lokale netwerk
indrukwekkend.”
Het dashboard speelt een cruciale rol in het opsporen van mensen die
recht hebben op voedselondersteuning. Inmiddels beschikken vijftien
voedselbanken over het dashboard.
Wat is het?
Het dashboard geeft inzicht in het aantal klanten in een wijk en in het
aantal mensen dat in armoede leeft. Het zegt ook iets over de samenstelling van een wijk. Wonen er veel ouderen? Veel anderstaligen?
Of veel gezinnen met kinderen? Met deze kennis kan de voedselbank
lokale acties opzetten. Veel senioren, dan is een bezorgdienst zinnig.
Veel anderstaligen, dan moet onze informatie in een andere taal.
Hoe werkt het?
Neem contact op met ons en zeg dat je gebruik wil maken van het
armoede dashboard. Je wordt daarin begeleid. We vragen een uitdraai
uit het klantregistratiesysteem. Een extern bureau plot die gegevens op
de kaart van Nederland. Deze gegevens koppelen we aan data van het
Centraal Bureau voor de Statistiek. Je ziet meteen de witte vlekken.
We helpen in een bepaald postcodegebied tien mensen terwijl er
veertig recht op hebben.
Hoe ziet de toekomst eruit?
We willen dat het aantal voedselbanken dat er gebruik van maakt groeit.
We zien dat het werkt. Daarnaast gaan we door met het professionaliseren van het dashboard. Andere sociale organisaties en leveranciers
willen meewerken en data koppelen. Hoe mooi zou het zijn als we
hulpvraag en aanbod samen zichtbaar kunnen maken. Artificial intelligence gaat ons hierbij helpen.
Colofon
Deze congreskrant is een uitgave van Voedselbanken Nederland.
Teksten: Wim Weijmans, vormgeving: Walter Luykenaar.
Bekijk het verhaal van Jelle
op Facebook of LinkedIn
Graag stellen we aan je voor: Jelle,
een vader van 2 jonge kinderen.
Hij schaamt zich om naar de
voedselbank te komen, en hij doet
het toch.