Laaggeletterdheid
En communicatie
1 Wat is laaggeletterdheid?
2
3 Wat kun je doen?
Agenda
Herkennen van laaggeletterdheid
Herkennen
laaggeletterdheid
Hoe was jouw
ochtend?
Wat is
laaggeletterdheid?
Volwassenen die (grote) moeite
hebben met taal, rekenen en digitale
vaardigheden
Wat is
laaggeletterdheid?
1
We spreken ook wel over basisvaardigheden, omdat het over meer gaat dan taal!
1F 2F 3F 4F 4F
Instroom Eind basisschool
Eind Vmbo
of Mbo-2/3
Bbo-4,
Havo
Vwo Vwo
A1 A2 B1 B2 C1 C2
Laaggeletterden
beheersen niet het
taalniveau 2F/B1
Taalniveau is
onder
eindniveau
Vmbo of Mbo-2/-3
NT1
Nederlandstaligen
NT2
Anderstaligen
Wat is
laaggeletterdheid?
1
In Nederland hebben 2,5
miljoen mensen tussen de
16 en 65 jaar moeite met
taal, rekenen en/of
digitale vaardigheden
Wat is
laaggeletterdheid?
1
Voor hoeveel % van de
laaggeletterden is
Nederlands hun
moedertaal?
A 35%
B 65%
C 75%
Wat is
laaggeletterdheid? 1
Hoeveel % van de
laaggeletterden heeft
een betaalde baan?
A 12%
B 23%
C 57%
Wat is
laaggeletterdheid?
1
6. Hoeveel procent van
de mensen met
problematische schulden
heeft moeite met taal?
A 25%
B 12,5%
C 50%
Wat is
laaggeletterdheid?
1
• Schaamte
• Problemen met communicatie
• Problemen met financiën
• Problemen met gezondheid
• Taalachterstand bij ouders en hun
kinderen
• Moeilijk een baan vinden of houden.
Van de mensen die minder goede
basisvaardigheden hebben, is bijna de
helft werkloos
Gevolgen
laaggeletterdheid
Wat is
laaggeletterdheid?
1
Basisvaardigheden én gezondsheidsvaardigheden
35% van de Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Dat betekent moeite hebben
met het vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken van informatie over gezondheid.
1
Medicijnen juist innemen, weg vinden op een zorglocatie, zoeken op het internet, brieven en mails
begrijpen, formulieren invullen en werken met ‘mijn …’ omgevingen, uitleg en adviezen begrijpen en
in de praktijk brengen, hun eigen situatie en problemen verwoorden
2
Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden maken meer gebruik van zorg en ervaren de
kwaliteit van de zorg die ze krijgen als minder goed 3
Er is een duidelijke samenhang tussen beperkte gezondheidsvaardigheden en een slechtere
gezondheid: astma, copd, diabetes, hart- en vaatzieken en psychische problemen komen vaker voor 4
Het medicijngebruik bij de laagst opgeleider groep is bijna tweemaal zo hoog als bij de hoogst
opgeleide groep Nederlanders. Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden krijgen vaker te
maken mer ernstige medicatiefouten.
5
Waarom inzetten op
basisvaardigheden?
Herkennen
laaggeletterdheid
Herkennen
laaggeletterdheid
Laaggeletterden hebben bijvoorbeeld moeite met:
Meedoen: Van het voorlezen aan de (klein)kinderen tot het begrijpen van de informatie van school.
En van het lezen van WhatsApp berichten tot e-mails van de vereniging 1
2 Veilig werken: instructies lezen, veiligheidsvoorschriften begrijpen, digitale toepassingen gebruiken
Zorgen voor zichzelf en anderen: verwijsbrieven van huisartsen en bijsluiters van medicijnen
begrijpen, formulieren invullen, een gesprek met een arts onthouden 3
Financiën: moeite met het begrijpen van salarisstrookjes en brieven van de belastingdienst, het via
internet regelen van bankzaken 4
5 Vervoer: borden lezen, een navigatiesysteem bedienen, een bus- of treinreis maken
Herkennen
laaggeletterdheid
3
Veelvoorkomende opmerkingen van
laaggeletterden
“Ik vul die formulieren
thuis wel in.”
“Ik ben mijn leesbril vergeten, wil jij
dit even voorlezen?”
Herkennen jullie dit? Hebben jullie nog andere voorbeelden?
Herkennen
laaggeletterdheid
3
óf nou juist niks horen vanwege schaamte
Meer voorbeelden
waaraan je
laaggeletterdheid
kunt herkennen
• Alleen kijken naar een tekst zonder de ogen te bewegen
over de tekst
• Geen punten of komma’s gebruiken
• Geen e-mailadres of DigiD hebben
• Antwoorden geven die niet aansluiten op vragen die je stelt
• Moeite hebben met mobiel bankieren
• Niet reageren op Whatsapp berichten (of alleen met
spraakmemo’s)
• Een slecht leesbaar handschrift hebben
• Het nooit iets op papier zetten terwijl dit wel logisch zou zijn.
Of vragen of jij iets op papier wil zetten
• Het vergeten van afspraken die schriftelijk zijn gemaakt of te
vroeg/laat komen op een afspraak
• Negatief praten over schoolervaring
• Moeite hebben met navigatie
• Vaak uitleg vragen over dezelfde onderwerpen of over
eerder gegeven schriftelijke informatie Herkennen
laaggeletterdheid
3
Wat kun je als
vrijwilliger doen?
Wat kun je als
professional doen?
Wat kun je doen als professional?
Duidelijk communiceren: schrijf en spreek in eenvoudige taal.
Wil je zeker weten of de taal die gebruikt begrijpelijk is? Kijk op www.ishetb1.nl / app lees simpel
1 Herken laaggeletterdheid (voor zover mogelijk): let op de hiervoor genoemde signalen van laaggeletterdheid.
2
Normaliseer moeite hebben met taal, rekenen en digitale vaardigheden en maak het bespreekbaar. Laat weten dat
heel veel mensen hier moeite hebben. Vraag of diegene ook moeite heeft met lezen, schrijven of rekenen. Vertel
dat hij/zij absoluut niet de enige is en dat hij/zij altijd nog kan leren als diegene dat wil.
3
4
Doorverwijzen naar Taalhuisaanbod:
• Stem af of de persoon die je helpt mogelijk baat heeft bij aanbod van het Taalhuis
• Geef aan dat diegene op www.oefenen.nl zelf aan de slag kan met taal, rekenen en/of digitale vaardigheden
Wat kun je doen
als professional?
4
5
Check of de persoon jullie gesprek heeft begrepen. Vraag na afloop van een gesprek om in eigen woorden na te
vertellen wat jullie hebben besproken: ‘Ik wil graag weten of ik het goed heb uitgelegd. Wat ga je nu thuis
vertellen/doen?’. Hierna kun je zo nodig nog aanvullen.
B1 niveau
Begrijptiedereen
is niet
Wat is
laaggeletterdheid?
1
Waarom B1 niet
altijd toegankelijk
is voor
laaggeletterden
B1: Niveau waarop 60% van de bevolking teksten kan
gebruiken
B1 teksten bevatten nog vaak
• Complexe zinsstructuren
• Moeilijke woorden óf vaktermen
Laaggeletterden hebben een leesniveau van A1/A2
• A1 – Begrijpt woorden / namen die vertrouwd zijn en heel
eenvoudige korte zinnen
• A2 – Begrijpt korte, eenvoudige teksten, in staat om
informatie te vinden in eenvoudige teksten als een
advertentie of een menukaart
Herkennen
laaggeletterdheid
3
Schrijfadvies
heldere taal
Woordniveau
• Gebruik gangbare woorden
• Gebruik weinig moeilijke woorden
• Gebruik woorden met een eenduidige betekenis
• Voorkomen het gebruik van synoniemen
• Voorkom uitdrukkingen en figuurlijk taalgebruik
• Schrijf getallen als cijfers
• Voorkomen het gebruik van leenwoorden en
vaktaalwoorden
Herkennen
laaggeletterdheid
3
Schrijfadvies
heldere taal
Zinsniveau
&
Tekstniveau
Zinsniveau
• Schrijf actieve zinnen
• Plaats werkwoorden dichtbij het onderwerp
• Gebruik gemiddeld minder dan 12 woorden per zin
• Gebruik eenvoudige zinsstructuren
• Gebruik weinig verwijswoorden
Tekstniveau
• Belangrijkste boodschap bovenaan
• Geen alleen informatie die nodig en (nu) belangrijk is
• Per alinea maximaal 10 Zinnen
• Brief? 4, max 5 alinea’s
• Als het kan: Één onderwerp per communicatiedrager
Herkennen
laaggeletterdheid
3
Schrijfadvies
heldere taal
Zinsniveau
&
Tekstniveau
Niet
Omdat we merken dat er veel vragen zijn over het nieuwe
parkeerbeleid, organiseren we volgende week een
informatiebijeenkomst.
Maar
We organiseren volgende week een informatiebijeenkomst over het
nieuwe parkeerbeleid, omdat we merken dat er nog veel vragen zijn
over dit onderwerp.
Herkennen
laaggeletterdheid
3
Schrijfadvies
heldere taal
Zinsniveau
&
Tekstniveau
Maak geen tangconstructies.
• Niet: Op de informatieavond, waar de burgemeester de bewoners zal
toespreken over de nieuwe school, krijgt u ook een filmpje te zien over het
nieuwe schoolgebouw.
• Wel: De burgemeester komt ook op de informatieavond. Hij vertelt over de
nieuwe school. U krijgt ook een filmpje over de nieuwe school te zien.
Voorkom samengestelde zinnen. Maak er losse zinnen van.
• Niet: De voorschool is er voor kinderen vanaf 2 jaar en is er voor alle kinderen.
• Wel: Vanaf 2 jaar kan een kind naar de voorschool. De voorschool is er voor alle
kinderen.
Als je van een werkwoord een zelfstandig naamwoord maakt, is het niet meer
duidelijk wie iets doet.
• Niet: De verwachting is dat de bouw nog dit najaar start
• Wel: De gemeenteraad verwacht dat de bouw nog dit najaar start.
Herkennen
laaggeletterdheid
3
Vormgeving
• Gebruik tussenkoppen
• Regelafstand minimal 1,5
• Lettertype ruim en schreefloos
• Gebruik per 10-14 regels een witregel
• Gebruik illustraties om te verduidelijken
• Gebruik ook voldoende witruimte om de tekst heen
Herkennen
laaggeletterdheid
3