Deze gids helpt je met de belangrijke eerste stappen die je als preventiemedewerker neemt en wijst de weg naar praktische tools en websites.

1. Wat je moet weten #

Doel: Krijg inzicht in je rol en taken als preventiemedewerker en de rechten en plichten die daarbij horen. “Toen ons bestuur met de vraag kwam of ik preventiemedewerker wilde worden, had ik er eerlijk gezegd nog nooit van gehoord. Toen hij me er iets meer over vertelde, sprak het me wel aan. Belangrijk onderwerp toch? We willen allemaal aan het eind van de dag weer gezond naar huis.  Nou, daar wil ik me wel hard voor maken.”  Max (48), medewerker bij organisatie die mensen met financiële problemen op weg helpt. Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 4 – 2019

Je bent nu net begonnen. Goed om even stil te staan bij wat jij al weet over preventie en wat jij belangrijk vindt. Op www.depraktijk.inpreventie.nl vind je enkele voorbeelden van  preventiemedewerkers in kleine bedrijven. Waarom vind jij preventie zelf belangrijk? Wat zijn volgens jou de belangrijkste risico’s in jouw organisatie? In een organisatie kunnen verschillende risico’s spelen. Denk bijvoorbeeld aan fysieke risico’s voor collega’s die veel moeten tillen of snijden. Of risico’s gerelateerd aan de werkplek, zoals beeldschermwerk en het werken met machines. Ook kun je denken aan emotionele risico’s zoals werkdruk en agressie. Heb je al kennis over veiligheids- en gezondheidsrisico’s? Heb je bijvoorbeeld weleens een training gevolgd over risico’s op de werkplek? Of heb je te maken gehad met een risico in je eigen werksituatie? Of hebben jouw collega’s weleens met risico’s te maken gehad? Bestuurders van vrijwilligersorganisaties hebben
vanuit de Arbowet een zorgplicht. Dit betekent onder andere dat ze een veilige en gezonde werkomgeving moeten bieden aan werknemers en vrijwilligers. Een preventiemedewerker kan het  bestuur hierbij ondersteunen. Die taak kan aan één van de vrijwillige werknemers worden toebedeeld.

Stap 1: De rol van een preventiemedewerker

Als preventiemedewerker houd je je bezig met veilig en gezond werken in de organisatie. Je draagt bij aan een veilige en gezonde werkomgeving voor jouw collega’s. Zoals het woord al zegt, is dit preventief. Dit in tegenstelling tot bedrijfshulpverleners (BHV’ers) die zich voorbereiden op incidenten en calamiteiten en dus reageren als het mis is gegaan
(reactief). Aan jou de taak om zoveel mogelijk te voorkomen dat de BHV’ers echt in actie moeten komen! Op www.inpreventie.nl kan je meer vinden over de rol en taken van de
preventiemedewerker. Op het Profiel voor Preventiemedewerkers wordt aan de hand van de organisatiegrootte, branche en risico’s een indicatie gegeven van het profiel van de preventiemedewerker voor jouw organisatie. “Ik ben nu een jaar preventiemedewerker. In het begin was het best lastig met zo’n taak erbij. Nu vind ik het erg leuk. Het is fijn om zo voor je collega’s te kunnen zorgen. Collega’s weten mij ook steeds beter te vinden als ze vragen hebben.”

Stap 2: De taken van een preventiemedewerker

De taken van een preventiemedewerker kunnen divers zijn, afhankelijk van wat je afspreekt met je bestuur. In de Arbowet staat dat de minimale taken van de preventiemedewerker in ieder geval
bestaan uit:

1. Het meewerken aan het opstellen van een risico-inventarisatie  en –evaluatie (RI&E) en Plan van Aanpak (PvA); Steunpunt RI&E heeft een kort filmpje dat je snel een beeld geeft van wat een RI&E is. Bekijk dit filmpje op www.rie.nl.
2. Indien dit van toepassing is: het adviseren aan en samenwerken met de bedrijfsarts, de arbodienst, de personeelsvertegenwoordiging (PVT) of ondernemingsraad (OR) over de verbetermaatregelen met betrekking tot het arbobeleid.
3. Het (helpen) uitvoeren van de maatregelen (PvA) die volgen uit de RI&E.

Maar afhankelijk van wat jijzelf en de organisatie belangrijk vinden, kunnen de taken worden uitgebreid. Denk bijvoorbeeld aan het geven van voorlichting over veilig(er) en gezond(er) werken en het registreren van bedrijfsongevallen en incidenten. Het Profiel voor Preventiemedewerkers geeft op basis van de organisatiegrootte, branche en risico’s een indicatie van het profiel én suggesties voor uitgebreidere taken.

Stap 3: De rechten en plichten

Als preventiemedewerker ben je niet eindverantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van de werkomgeving. Deze verantwoordelijkheid ligt altijd bij het bestuur. Maar ook vrijwillige werknemers zelf hebben natuurlijk een rol en verantwoordelijkheid als het gaat om veilig en gezond werken. Zij moeten wel gebruik maken van veiligheidsmiddelen. Als preventiemedewerker
ben je in eerste instantie een adviseur en soms ook de rechterhand van het bestuur op het gebied van arbo. Op www.arboportaal.nl vind je een overzicht van andere partijen die
een rol (kunnen) hebben bij veilig en gezond werken. Om meer inzicht te krijgen in de situatie in je organisatie:

Ga na welke taken die gerelateerd zijn aan preventie bij wie
binnen de organisatie zijn ondergebracht. Wie doet al wat
en waarvoor kun je ze benaderen? Welke (overige) taken zou
jij op je kunnen en willen nemen? (zie ook het Profiel voor
Preventiemedewerkers)
Is er een risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E) aanwezig
in jouw organisatie? Vraag hiernaar bij het bestuur. Hoe oud
is die RI&E? Bekijk welke actiepunten de nadruk hebben
gekregen.
Is er een BHV-organisatie? Ken je mensen die BHV’er zijn?
Deze collega’s kunnen je meer vertellen over de risico’s
binnen de organisatie.
Is er een vertrouwenspersoon aangesteld?
Weet je hoe de medezeggenschap is geregeld? Is er een
vrijwilligersoverleg? Ken je de mensen die daarbij betrokken
zijn?

“Na een half jaar sprak ik mijn bestuur over maatregelen die
ik in wilde voeren, maar daar wilden ze niks van horen.
Het bleek dat zij mijn rol heel anders voor ogen had dan ik.
Het kwam uiteindelijk wel goed, maar het was handig
geweest als we dat vooraf hadden besproken.”
Thijs (24), coach en preventiemedewerker bij een
voetbalvereniging.

2. Zorg dat je aan de slag kunt #

Doel: Vastleggen wat er van je wordt verwacht
en hoe je jouw taken, bevoegdheden en
verantwoordelijkheden gaat invullen.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 10 – 2019 11
Om als preventiemedewerker goed aan de slag te
kunnen, is het belangrijk dat het helder is wat er
precies van je wordt verwacht en hoe dat kan worden
ingevuld. Bespreek dit met het bestuur.
TIP! Zelfinspectietools
Bekijk eens de zelfinspectietools (www.zelfinspectie.nl) van de Inspectie
SZW. Die geven met een paar vragen inzicht in de status van veilig en gezond
werken in de organisatie en in hoeverre er aan de wettelijke eisen wordt voldaan.
Stap 1: Weet wat je zelf wilt en belangrijk vindt
In het vorige onderdeel ‘Wat je moet weten’ heb je al nagedacht
over je rol en taken als preventiemedewerker.
Ga eens voor jezelf na en schrijf eens op:
Hoeveel tijd heb je nodig om deze taken uit te voeren?
Heb je budget nodig? En wil je budgetverantwoordelijkheid
op je nemen?
Heb je voldoende kennis, zowel inhoudelijk als van de
werkvloer? Of vind je dat je een opleiding nodig hebt?
Bekijk eventueel ook welke opleiding je zou willen volgen.
Denk hierbij aan opleidingen tot preventiemedewerker of
opleidingen over specifieke risico’s.
Heb je nog specifieke vaardigheden nodig?
Als preventiemedewerker werk je samen met verschillende
gesprekspartners binnen de organisatie zoals het
bestuur, leidinggevenden en soms externe partijen
zoals arbodeskundigen. Een communicatie- of
assertiviteitstraining kan handig zijn om goed met al deze
mensen te kunnen samenwerken.
Hoeveel tijd heb ik nodig?
Druk-druk-druk; de hoeveelheid tijd die een preventiemedewerker nodig
heeft, is afhankelijk van de omvang van de organisatie, maar ook van de
hoeveelheid risico’s, de ernst en complexiteit van de risico’s. Het kan variëren
van 1 tot 4 uur per week bij kleinere organisaties tot een voltijd functie
bij grotere organisaties.
Het Profiel voor Preventiemedewerkers geeft op basis van de omvang van
de organisatie, branche en risico’s een indicatie van de tijd die nodig is om
de taken uit te voeren.
TIP! Terug in de schoolbanken
Er zijn veel opleiders die cursussen Preventiemedewerker aanbieden. Op
www.springest.nl vind je een overzicht van enkele opleiders. De cursussen
bieden een basis om als preventiemedewerker aan de slag te kunnen en duren
meestal één of twee dagen. Je leert er over arbo en meestal oefen je een aantal
vaardigheden.
TIP! Meld je gratis aan bij www.inpreventie.nl
Dit is een online netwerk van preventiemedewerkers en arbodeskundigen. De
informatie op de website is vrij toegankelijk, maar als je je aanmeldt kun je ook
vragen stellen en ontvang je de nieuwsbrief.

Stap 2: Ga in gesprek met het bestuur over je taak
Maak een afspraak met het bestuur om over
je rol als preventiemedewerker te praten:
Wat verwacht zij van jou als preventiemedewerker?
Komt dit overeen met jouw eigen ideeën?
Kun je voldoen aan de verwachtingen?
Bespreek hoeveel tijd je nodig denkt te hebben om de taken
te volbrengen.
Heb je voldoende kennis om deze taken uit te voeren? Is er
aanvullende kennis nodig in de vorm van een (online) cursus
preventiemedewerker? Of zijn er in de organisatie specifieke
risico’s die aanvullende kennis vereisen (bijvoorbeeld
omgaan met gevaarlijke stoffen)?
Stap 3: Maak afspraken en leg deze schriftelijk vast
Leg vast in een taakomschrijving:
Welke taken vallen onder jouw rol als preventiemedewerker?
Welke verantwoordelijkheden heb je? (Let op: het bestuur
blijft altijd eindverantwoordelijk!)
Welke bevoegdheden heb je om deze taken succesvol uit te
voeren? Denk bijvoorbeeld aan zaken zoals:
Kun je direct communiceren met vrijwillige
medewerkers? Het is belangrijk dat je dit kunt doen.
Zij kennen zelf het beste hun eigen werkomgeving en
vormen daarmee ook een belangrijke informatiebron
voor de risico-inventarisatie en oplossingen. Het is
daarom belangrijk dat je dit bespreekt met het bestuur.
Kun je zelf advies inwinnen bij externe adviseurs
(en hoeveel budget heb je hiervoor)?
Krijg je zelf budget om (bepaalde) zaken uit te (laten)
voeren, of moet je een verzoek indienen?
Maak afspraken over beschikbare middelen
(bijvoorbeeld een telefoon of laptop).
Maak, indien dat nodig is, afspraken over een te volgen
opleiding. Wanneer en waar ga je die volgen?
“Goed om afspraken zwart op wit te hebben. Dat geeft duidelijkheid,
niet alleen voor mij, maar ook voor het bestuur.”
Azim (33), medewerker logistiek en preventiemedewerker.

“Sinds ik samenwerk met een arbodeskundige lukt het veel beter
om budget te krijgen om zaken aan te pakken. Op deze manier
krijgen we het wel voor elkaar!”
Natascha (33), vrijwilliger en preventiemedewerker bij een
sociaal-culturele instelling.

3. Ken je netwerk #

Doel: Draagvlak creëren binnen de organisatie en samenwerken. Inventariseren wat er leeft.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 16 – 2019 17
Veilig en gezond werken doe je samen.
Als preventiemedewerker is het je taak om dit te
faciliteren en medewerkers te informeren.
Maar ook dit doe je niet alleen. Bepaalde
medewerkers binnen de organisatie zijn, om
uiteenlopende redenen, ook actief betrokken bij
veilig en gezond werken.
Het is belangrijk om met deze personen samen te werken en
goed contact te onderhouden. Immers, samen kunnen jullie meer
bereiken op het gebied van preventie!
Uiteindelijk is het makkelijker om preventieonderwerpen ‘levend’
te houden dan ze elke keer weer af te stoffen. Door elkaar regelmatig
te spreken, wordt preventie zo een logisch onderdeel van
het werk.
TIP! Ken de belangen
www.inPreventie.nl geeft een helder overzicht van een aantal van de
personen (functies) in de organisatie waar je mee samen kunt werken:
waarom zijn ze belangrijk en op welke manier kun je ze het beste benaderen?
Niet alles is direct van toepassing voor vrijwilligersorganisaties,
maar het geeft wel een beeld. Door te weten wat de belangen zijn van je
gesprekspartner, kun je bepalen welke argumenten kunnen helpen om
de ander in beweging te krijgen.
Arbodeskundigen
Als preventiemedewerker ben je uiteraard geen specialist. Bij
complexere vraagstukken is het daarom verstandig om, in overleg
met het bestuur, arbodeskundigen in te schakelen. Er zijn veel
verschillende arbodeskundigen, ieder met hun eigen specialismen.
De Arbodeskundige Hulp voor preventiemedewerkers is een
handig instrument om uit te zoeken welk type arbodeskundige je
het beste kunt inschakelen voor jouw specifieke vraag.
Stap 1: Ken je contactpersonen
Ga na wie de contacten zijn bij:
Vrijwilligerszaken
Ledenvergadering
Bedrijfshulpverlening (BHV)
Eventueel andere preventiemedewerkers (bijvoorbeeld
als er meerdere locaties zijn)
Vertrouwenspersoon
Zijn er nog andere personen binnen de organisatie die
belangrijk zijn in verband met veilig en gezond werken?
Arbodeskundige(n)
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 18 – 2019 19
Stap 2: Maak een afspraak met deze personen
Ga eens een kop koffie drinken of kijk of je kunt
aansluiten bij bijvoorbeeld een overleg. Zorg dat je
antwoord krijgt op de volgende vragen:
Hoe zien zij hun rol als het gaat om veilig en gezond werken?
Vertel wat jouw plannen zijn.
Welke onderwerpen hebben volgens hen aandacht nodig?
Vertel wat wel/niet realistisch is
(ook met het oog op je taken, beschikbare tijd e.d.).

“Ik stem regelmatig af met Liesbeth, onze preventiemedewerker.
We denken samen na over oplossingen voor risico’s. Het mes snijdt
aan twee kanten: het werk wordt er in veel gevallen ook beter van
en dat vinden onze vrijwilligers ook weer fijn.”
Bas (52), Bbestuurslid vrijwilligerszaken bij een sportclub.

4. Starten met de RI&E #

Doel: De Risicoinventarisatie en -evaluatie (helpen) uitvoeren
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 22 – 2019 23
Als preventiemedewerker draag jij bij aan het
creëren van een veilige en gezonde werkomgeving.
Het is dan belangrijk om zicht te hebben op de risico’s in de werkomgeving.
Deze risico’s wil je immers voorkomen.
De risico’s in een organisatie zijn grofweg op te delen in:
1. fysieke risico’s
2. emotionele risico’s
3. omgevingsrisico’s

Fysieke risico’s

Als er veel getild, geduwd of getrokken moet worden, kan dit
leiden tot overbelasting van het lichaam. Maar ook als je veel
achter een computer zit, kan dit fysieke problemen opleveren, bijvoorbeeld
aan armen, nek en schouders. Door veel repeterende
handelingen of lang staan kunnen medewerkers last krijgen aan
onder andere rug en knieën. De checklist fysieke belasting geeft
snel inzicht in mogelijke risico’s in de organisatie.

Emotionele risico’s #

Niet alleen fysieke problemen, maar ook emotionele risico’s beïnvloeden
de gezondheid en veiligheid van medewerkers in een
organisatie. Werkdruk, pesten, discriminatie, seksuele intimidatie
en agressie, die ook wel bekend staan onder de term psychosociale
arbeidsbelasting (PSA), kunnen tot (langdurig) verzuim
leiden en uiteindelijk ook tot fysieke klachten.

Omgevingsrisico’s #

De werkplek, machines en (transport)middelen die worden gebruikt
bij het werk brengen risico’s met zich mee, zoals snijden,
bekneld raken, pletten, trillingen en valgevaar. Bij transport en
bij het laden, lossen en hijsen van producten is er risico op vallende
onderdelen en aanrijdingen. Daarnaast kunnen er risico’s
ontstaan door lawaai, de invloeden van werken in warme of juist
koude (weers)-omstandigheden en gevaarlijke stoffen of straling.
Meer uitleg over de risico’s vind je op www.inpreventie.nl.
Wordt er gewerkt met gevaarlijke stoffen? Bekijk dan eens de
Stoffencheck van Inspectie SZW.
Voordat je begint: voorbereiding voor de RI&E
Eén van jouw taken als preventiemedewerker is om mee te
helpen bij het uitvoeren van de risicoinventarisatie en -evaluatie
(RI&E) en het Plan van Aanpak. Het Steunpunt RI&E-instrumenten
geeft op hun website www.rie.nl uitgebreide informatie over de
RI&E en het Plan van Aanpak. Het filmpje geeft een goed beeld
van wat een RI&E inhoudt.
“De risico-inventarisatie en -evaluatie is toch wel de belangrijkste
taak als preventiemedewerker. Of eigenlijk vooral de opvolging
ervan. Ik blijf medewerkers regelmatig wijzen op veiligheidsmaatregelen,
dan slijt het langzaam in hun gewoonten.”
Evert-Jan (49), bestuurder ouderenvervoer.

Waar begin je met het inventariseren van de risico’s? Een branche-
RI&E-instrument of de algemene MKB-RI&E helpen je op
weg om op een gestructureerde manier de mogelijke risico’s na te
lopen. Ze gaan in op de specifieke risico’s in de branche.
Om je voor te bereiden:
Bekijk het stappenplan ‘aan de slag met de RI&E’ op
www.rie.nl.
Is er een oude RI&E beschikbaar in de organisatie?
Zo ja, kijk die dan eens door.
Kijk op www.rie.nl of er een branche-RI&E beschikbaar is
die je zou kunnen gebruiken. De risico’s in bedrijven zijn
uiteindelijk niet anders dan voor een vrijwilligersorganisatie.
Is er geen specifieke RI&E voor jouw branche? Dan kan de
algemene MKB-RI&E of de algemene Kantoren-RI&E wellicht
een handig hulpmiddel zijn.
Loop eens door een mogelijk geschikte RI&E,
zodat je weet welk type vragen je kunt verwachten.
Neem, in overleg met het bestuur, een beslissing over het zelf
uitvoeren of (deels) uitbesteden van de RI&E.
Het verdient zeker de voorkeur om als organisatie zelf actief
mee te denken, zodat je weet wat er speelt en kunt leren van
de situatie.
Stap 1: Inventariseren van de risico’s
Als het goed is, heb je nu een redelijk beeld van de vragen die
beantwoord moeten worden bij een RI&E. Het wordt nu tijd om de
risico’s te gaan inventariseren. Een belangrijke bron van informatie
zijn je collega’s zelf! Mensen weten zelf vaak het beste welke
risico’s er zich in hun werk voordoen. Bovendien vergroot het de
betrokkenheid bij preventie als je je collega’s laat meedenken over
de onderwerpen en maatregelen. Denk daarbij ook aan personen
die in andere vestigingen of in specifieke ruimten werkzaam zijn,
zoals de opslag of de productie.
Uitgebreide informatie over stap 1 van de RI&E vind je op
www.rie.nl – stap 1 Inventarisatie.

Stap 2: Evaluatie van de risico’s
“Ik had een half uurtje en dacht dat eventjes te doen, maar ik
moest toch wel even wat zaken uitzoeken. Er kwamen wel wat
zaken naar boven waar ik nog niet eerder bij stil had gestaan…
nuttig! Je moet er toch niet aan denken dat iemand uitvalt door
gezondheidsklachten of door een ongeluk dat gewoon voorkomen
had kunnen worden.” Joris (40), bestuurslid stichting die uitjes
organiseert voor kinderen uit achterstandsgezinnen.
Als de risico’s in kaart zijn gebracht, is het tijd om te kijken hoe deze
risico’s kunnen worden verkleind. Je kunt waarschijnlijk niet alles
tegelijk oppakken, en dat hoeft ook niet. Maak daarom een overzicht
van de belangrijkste risico’s. Daarbij ga je uit van de kans dat een
incident voorkomt en het effect of gevolg als dit gebeurt.
In de digitale RI&E-instrumenten word je geholpen bij het maken
van de prioritering. Uitgebreide informatie over stap 2 van de RI&E
vind je op www.rie.nl – stap 2: Evaluatie.
Om de risico’s te prioriteren zijn de
volgende vragen van belang:
Hoe groot is de kans op dit risico?
Hoe vaak wordt men blootgesteld aan dit risico?
Hoeveel vrijwillige werknemers lopen er gevaar?
Wat zijn de mogelijke gevolgen van dit risico (= effect)?
Welke risico’s kunnen schade veroorzaken aan de
medewerkers, apparaten of het productieproces?
Welke risico’s zien collega’s graag aangepakt?
Stappen bij het inventariseren van de risico’s:
Ga eens met jouw collega’s in gesprek over de risico’s en
mogelijke maatregelen. Open Kaart inPreventie
(www.inpreventie.nl) is een gespreksmethode die je gratis
aan kunt vragen en die je helpt om op een gestructureerde
manier de onderwerpen door te lopen.
Ook kun je een korte vragenlijst naar je collega’s mailen met
vragen over veilig en gezond werken.
Maak de risicoinventarisatie aan de hand van een branche-
RI&E of een algemene RI&E. Afhankelijk van het type
organisatie en de bijbehorende risico’s, hoeft het niet
heel veel tijd te kosten, maar een RI&E maak je niet in een
kwartiertje. Neem hier dus goed de tijd voor.
Zijn er nog bijzondere risicogroepen waarvoor verhoogde
risico’s gelden of waar speciale maatregelen voor nodig zijn?
Zijn er jeugdige medewerkers die extra aandacht nodig
hebben?
Zijn er specifieke risico’s voor zwangere werknemers
(m.n. gevaarlijke stoffen en fysieke belasting)?
Zijn er specifieke risico’s voor oudere werknemers
(m.n. bij fysieke belasting, zoals tillen en duwen)?
Zijn er specifieke risico’s voor gehandicapten?
Zijn er thuiswerkers waar extra maatregelen voor nodig
zijn (met name de thuiswerkplek)?

Stap 3: Maatregelen in het Plan van Aanpak
In het Plan van Aanpak (PvA) worden de maatregelen vastgelegd
die worden genomen om de risico’s te beperken. Een Plan van
Aanpak is meestal een meerjarenplan. Uitgebreide informatie over
stap 3 van de RI&E vind je op www.rie.nl – stap 3 Plan van
Aanpak.
Hoe kom je tot maatregelen:
Ga (samen met collega’s of een werkgroepje arbo) na
welke maatregelen kunnen en moeten worden genomen.
Bij het kiezen van maatregelen wordt de zogeheten
arbeidshygiënische strategie gevolgd (zie de TIP! voor
toelichting).
In een Arbocatalogus staan oplossingen beschreven voor
specifieke risico’s, zodat je het wiel niet opnieuw hoeft
uit te vinden. Bekijk op www.arboportaal.nl of er een
Arbocatalogus is die aansluit bij jouw organisatie.
Wie voert welke maatregelen wanneer uit? Benoem één
eindverantwoordelijke voor iedere maatregel en leg dat vast
in het PvA. Pas op dat niet alle acties bij jezelf komen te
liggen. Jouw functie is in eerste instantie die van coördinator.
Welke middelen zijn er nodig om de maatregelen in te
kunnen voeren?
Plan vervolgafspraken gelijk in om te zorgen voor opvolging.
TIP! Maatregelen: Begin bij de bron
Bij het nemen van maatregelen wordt een hiërarchische volgorde voor
het beperken van de risico’s gevolgd: de zogeheten arbeidshygiënische
strategie die je kunt terugvinden op www.arboportaal.nl. Deze
volgt vier stappen:
1. Bronmaatregelen – In eerste instantie moet de oorzaak van het
probleem worden weggenomen. Voorbeeld: schadelijke stof
vervangen door een veiliger alternatief.
2. Collectieve maatregelen – Als bronmaatregelen geen mogelijkheden
bieden, moeten collectieve maatregelen worden genomen
om risico’s te verminderen. Voorbeeld: het plaatsen van
afscherming of een afzuiginstallatie.
3. Individuele maatregelen – Als collectieve maatregelen niet kunnen
of ook (nog) geen afdoende oplossing bieden, moeten individuele
maatregelen worden genomen. Voorbeeld: het werk zo
organiseren dat werknemers minder risico lopen (taakroulatie).
4. Persoonlijke beschermingsmiddelen – Als de bovenste drie
maatregelen geen effect hebben, moet het bestuur de medewerker
gratis persoonlijke beschermingsmiddelen verstrekken.
Voorbeeld: gehoorbeschermers en lasbrillen.

Stap 4: Toetsing en goedkeuring #

In de meeste gevallen is het wettelijk verplicht om de RI&E en het
Plan van Aanpak te laten toetsen door een gecertificeerde arbodeskundige
of arbodienst. Er zijn echter uitzonderingen. Uitgebreide
informatie over stap 4 van de RI&E vind je op www.rie.nl
– stap 4 Toetsen van uw RI&E.
Toetsen van de RI&E en het Plan van Aanpak:
Ga in het schema van Steunpunt RI&E-instrumenten na of je
je RI&E en Plan van Aanpak moet laten toetsen.
Overleg met het bestuur door wie je de RI&E gaat laten
toetsen. Dit kan worden gedaan door een arbodienst,
een bedrijfsarts, een gecertificeerde veiligheidskundige,
gecertificeerde arbeidshygiënist of gecertificeerde arbeidsen
organisatiedeskundige.
Stap 5: Aan de slag
Als de RI&E en het Plan van Aanpak klaar en getoetst zijn, is het
tijd om daadwerkelijk aan de slag te gaan en de maatregelen in
te voeren volgens de gemaakte afspraken. Uitgebreide informatie
over stap 5 van de RI&E vind je op www.rie.nl – stap 5: Aan de
slag!
TIP! Houd de RI&E actueel
Er zijn geen vaste regels over hoe vaak een RI&E moet worden bijgewerkt,
maar bekijk ieder jaar in ieder geval even of alles nog actueel is
en ga na of de maatregelen nog actief en bekend zijn. De RI&E moet
sowieso worden bijgesteld bij grote veranderingen, zoals nieuwe werkmethoden,
een verbouwing of verhuizing of de aanschaf van nieuwe
machines of middelen.
Het Plan van Aanpak uitvoeren:
Ga volgens afspraak aan de slag met het uitvoeren van de
maatregelen. Bekijk eventueel het onderdeel ‘Waar kun je
informatie vinden’ voor informatie en hulpmiddelen.
Evalueer met regelmaat het Plan van Aanpak en de
maatregelen.
Als het goed is, heb je na het afronden van de RI&E
vervolgafspraken ingepland voor de evaluatie. Loop tijdens
deze vervolgafspraken alle gemaakte afspraken na:
Zijn de maatregelen ingevoerd (waarom wel/niet)?
Hebben de maatregelen het gewenste effect?
Zijn er aanvullende maatregelen nodig?

5. Preventie in de dagelijkse gang van zaken #

Doel: Preventie opnemen in het dagelijkse
werkproces. Doorlopend invulling geven aan je rol
als preventiemedewerker.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 34 – 2019 35
Preventie is geen eenmalige actie, maar heeft continue
aandacht nodig. Realiseer je dat veilig en gezond
werken voor iedereen belangrijk is, maar niet de kern
van het werk van de medewerkers vormt en daardoor
nog weleens op de achtergrond raakt. Het is dus vaak
een kwestie van blijven communiceren om preventie
tussen de oren te krijgen.
Stap 1: In gesprek (blijven) met het bestuur
Het bestuur en leidinggevenden hebben een belangrijke voorbeeldfunctie
in de (vrijwilligers-)organisatie. Als zij veilig en gezond werken
niet serieus nemen dan is het erg lastig om medewerkers het belang
van veilig en gezond werken te laten inzien. Blijf daarom regelmatig in
gesprek met het bestuur en leidinggevenden.
Het is goed mogelijk dat je aan een kort gesprek al voldoende hebt,
omdat er weinig zaken noemenswaardige aandacht nodig hebben.
Dat is prima. Door het op deze manier aan te pakken – waarbij je
regelmatig met het bestuur spreekt – voorkom je dat je alleen in gesprek
bent op het moment dat er iets aan de hand is.
Om in gesprek te blijven met het bestuur:
Plan voor het komende jaar met regelmaat kort overleg in
met het bestuur.
Zorg dat je voorbereid bent. Welke onderwerpen wil je
bespreken? Wat wil je bereiken met het gesprek? Wat heb
je nodig van het bestuur? Bekijk op www.inpreventie.nl de
infographic over succesvol samenwerken met management en
directie. Dit is in de praktijk niet veel anders dan een bestuur. In
de Toolbox Samenwerken van inPreventie vind je een kant-enklare
presentatie. Je kunt deze presentatie zelf uitbreiden en
aanpassen met specifieke informatie over jullie organisatie.
Stap 2: In gesprek (blijven) met collega’s
Je collega’s zijn waarschijnlijk niet continu bezig met veilig en gezond
werken. Dat hoeft ook niet, zolang veilig en gezond werken
maar geborgd is in het werkproces.
Voorlichting van medewerkers is een belangrijk onderdeel van preventie.
Als preventiemedewerker ben je afkomstig van de werkvloer
of ben je daar nog steeds dagelijks op te vinden. Hierdoor ben je
de perfecte persoon om collega’s voor te lichten over (bijvoorbeeld)
onderhoud van apparatuur en machines, correct gebruik van beschermingsmiddelen
of veilig werken met gevaarlijke stoffen. Jij kent
de risico’s immers van nabij. En je spreekt de taal van de werkvloer!
TIP! De kracht van herhaling
In de Toolbox Samenwerken van inPreventie vind je het Actiejaarplan
Communiceren. Deze kalender helpt je om elke maand veilig en gezond
werken onder de aandacht te houden. Als je je aanmeldt voor de mailinglijst,
ontvang je iedere maand automatisch een email met daarin de
agenda voor die maand. In de mailing staan ook meer tips en kant-enklare
teksten om het onderwerp dat die maand in de spotlight staat
onder de aandacht te brengen.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 36 – 2019 37
TIP! Maak jezelf bekend!
Laat jezelf zien en horen. Een preventiemedewerker die zich geregeld
laat zien, wordt eerder herkend. Zorg dat collega’s jou makkelijk weten
te vinden. Dit kan bijvoorbeeld door ze te laten weten dat ze elke maandag
tussen 16 en 17 uur in de kantine bij jou terecht kunnen met vragen
of informatie over onveilige of ongezonde werksituaties waar ze tegenaan
zijn gelopen. Zie ook ‘Waar kun je verder nog informatie vinden?’
In de Toolbox Samenwerken van inPreventie vind je een kant-en-klare
presentatie voor collega’s. Deze kun je zelf aanpassen en aanvullen voor
jouw organisatie.
Lees op www.inpreventie.nl ook meer over hoe je collega’s kunt
betrekken bij het oplossen van ongezonde of onveilige situaties en zo de
kans vergroot dat de oplossing wordt geaccepteerd.
TIP! Voorkom ‘extra gedoe’
Alle medewerkers hebben hetzelfde belang: na een dag veilig werken
weer gezond thuiskomen. Door goede werkomstandigheden wordt een
fijne werkplek gecreëerd. Jouw collega’s willen dus best geïnformeerd
worden over veilig en gezond werken, maar het moet niet tot ‘extra
gedoe’ leiden. Alles wat de preventiemedewerker doet, moet in het teken
staan van praktische oplossingen en niet voelen als ‘onbenullige regels’.
“Ik heb eens een keer gevraagd om 5 minuten spreektijd tijdens de
vrijwilligersbijeenkomst. Toen heb ik uitgelegd wat ik als preventiemedewerker
doe en waarom ik denk dat dat belangrijk is.
Sindsdien komen regelmatig collega’s naar me toe om eens wat te
vragen of een probleem te bespreken.”
Chariza (40), vrijwilliger en preventiemedewerker.
Ideeën om veilig en gezond werken op de kaart te houden:
Organiseer een inloopuur over veilig en gezond werken en
maak dat bekend bij de medewerkers, bijvoorbeeld per
email.
Ga eens een keer koffie drinken bij je collega’s of spreek
iemand eens aan tijdens de lunch. Zijn er zaken waar hij / zij
tegenaan loopt?
Loop regelmatig door de organisatie en wijs je collega’s op
aandachtspunten en spreek ze aan op onveilig gedrag.
Dit zal niet altijd makkelijk zijn. Sommige collega’s zullen dit
‘overdreven’ of ‘flauwekul’ vinden; ze doen het werk al jaren
zo en dat is altijd goed gegaan. Op www.inpreventie.nl vind
je informatie over samenwerken met collega’s. Kijk voor tips
ook eens naar het filmpje ‘Adviseren zonder vingerwijzen’ op
het YouTube-kanaal van inPreventie.
Als preventiemedewerker heb je ook een rol als vraagbaak.
Uiteraard kun je niet alles zelf weten. Als jouw organisatie
een overeenkomst heeft met een arboteam kun je daar
terecht met jouw vragen. Ook kun je deskundigen
benaderen. Weet je niet welke deskundige je nodig hebt
voor jouw vraag? Kijk dan op de Arbodeskundige Hulp
inPreventie.

Stap 3: Preventie is onderhouden en monitoren #

Hoewel ‘toezicht houden’ vanuit de Arbowet geen officiële taak is
van de preventiemedewerker, heb je natuurlijk altijd je ogen open
voor onveilige en ongezonde situaties. Door regelmatig bewust een
ronde te maken door de organisatie kun je zien of er veranderingen
zijn of dat er maatregelen verslonzen.
Toezicht houden:
Plan in je agenda voor elke maand een moment om een
bewuste controleronde te lopen door de organisatie.
Zijn er opvallende zaken die extra aandacht behoeven?
Gaat dit om een apparaat, individu of werkplek waar onveilig
wordt gewerkt? Wat is er nodig om hier verandering in te
brengen?
Zijn er acuut gevaarlijke situaties? Adviseer dan meteen aan
het bestuur om het werk stil te leggen.
Kijk of je deze zaken ook al in de RI&E en het PvA hebt
meegenomen.
Stap 4: Hulp bij inkoop
Goede, veilige spullen dragen bij aan veilig en gezond werken.
Denk bijvoorbeeld aan het geluidsniveau van machines en gehoorbeschadiging
als mogelijk gevolg. Door bij de aankoop van spullen
te letten op de mate waarin ze bijdragen aan veilig en gezond
werken kun je risico’s voorkomen. Dit is ook van belang met het
oog op de wettelijke verplichting om risico’s te reduceren door deze
in eerste instantie bij de bron aan te pakken (zie ook hoofdstuk 4,
stap 3).
Preventief aan de slag met inkoop:
Maak een afspraak met de persoon die betrokken is bij
inkoop en vertel hem/haar waarom je graag meedenkt over
de aanschaf van nieuwe spullen.
Informeer eens bij je brancheorganisatie. Veel brancheorganisaties
hebben ook informatie beschikbaar over dit
onderwerp.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 40 – 2019 41
Stap 5: Ongevallen en bijna-ongevallen
Afhankelijk van wat je hebt afgesproken met het bestuur, kan het
zijn dat het registreren van ongevallen bij jouw taken als preventiemedewerker
hoort. Bepaalde ongevallen moeten verplicht worden
geregistreerd, maar het verdient aanbeveling om voor alle ongevallen
én bijna-ongevallen een registratie op te zetten: daar leer je
veel van. Je kunt nagaan of het (bijna-)ongeval had kunnen worden
voorkomen en of er maatregelen nodig zijn om dit in de toekomst te
voorkomen.
Leren van ongevallen en bijna-ongevallen:
Ga na waar (bijna-)ongevallen worden geregistreerd binnen
de organisatie.
Zorg dat je wordt geïnformeerd als er zich (bijna-)ongevallen
voordoen.
Ga in het geval van een ongeval na of dit moet worden
gemeld bij de Inspectie SZW. Dit is het geval als het
slachtoffer aan de gevolgen overlijdt, blijvend letsel oploopt,
of in een ziekenhuis moet worden opgenomen.
Op de website van de Inspectie SZW vind je meer informatie
over deze meldplicht.
Ga na of het (bijna-)ongeval had kunnen worden voorkomen
en of er maatregelen nodig zijn om het ongeval in de
toekomst te voorkomen. Zo ja, neem deze maatregelen dan
op in het Plan van Aanpak en maak afspraken over wie welke
maatregel en wanneer gaat uitvoeren.
Plan met regelmaat (bijvoorbeeld elk half jaar) een afspraak
in met het bestuur om de (bijna)-ongevallen te analyseren.
Hier kun je veel van leren! Dit zijn belangrijke gegevens om
bepaalde risico’s in kaart te brengen.

6. Waar kun je informatie vinden? #

Er is nog veel meer informatie beschikbaar over preventie
en onderwerpen die daarmee te maken hebben. In
dit hoofdstuk vind je een selectie van algemene en
specifiekere informatiebronnen. Daarnaast kun je voor
vragen terecht bij de arbodeskundigen.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 44 – 2019 45
inPreventie: Het platform voor en door preventiemedewerkers. Je
vindt op www.inpreventie.nl informatie en hulpmiddelen. Als je
geregistreerd bent, kun je vragen stellen aan andere preventiemedewerkers
en arbodeskundigen. Op het Youtube-kanaal van
inPreventie zijn verschillende tips met filmpjes voor preventiemedewerkers
te vinden.
Nederlands Focal Point: Het Nederlands Focal Point vertaalt
de Europese afspraken omtrent veilig en gezond werken naar de
Nederlandse praktijk. Je vindt er onder andere informatie over
campagnes en goede praktijken. www.arboineuropa.nl.
STECR: STECR is een expertisecentrum voor het gehele domein
van ‘werk, zorg, en inkomen’, met ‘participatie’ als centraal thema.
Op de website www.stecr.nl vind je onder andere ‘werkwijzers’
over verschillende arborisico’s.
Steunpunt RI&E: Het Steunpunt RI&E geeft op www.rie.nl uitgebreide
informatie voor werkgevers, werknemers en brancheorganisaties
over de RI&E en het Plan van Aanpak. Je vindt hier ook
het complete overzicht van de branche-RI&E-instrumenten.
Vrijwilligerswerk.nl: Goed leesbare informatie over arbeidsomstandigheden
en vrijwilligers, wet- en regelgeving. www.vrijwilligerswerk.
nl
Werkbuddies: Werkbuddies zijn 2 medewerkers die op elkaar letten
en van elkaar leren. Nieuwe medewerkers worden gekoppeld
aan ervaren medewerkers. Op werkbuddies.nl vind je handige tips
om dit in de praktijk te brengen.
Algemene informatiebronnen
Arbocatalogi: Een arbocatalogus is een soort online oplossingenboek
voor risico’s. Veel branches hebben een arbocatalogus
ontwikkeld die in gaat op de specifieke risico’s voor de betreffende
branche. Arboportaal.nl geeft een overzicht van alle beschikbare
arbocatalogi.
Arbokennisnet: Op arbokennisnet.nl vind je onder andere uitgebreide
kennisdossiers over alle voorkomende risico’s.
Arboportaal: Arboportaal geeft uitgebreide informatie over weten
regelgeving en verschillende risico’s. www.arboportaal.nl
Arbowet (arbeidsomstandighedenwet): In de Arbowet staat alle
wet- en regelgeving over arbo-gerelateerde zaken, waaronder
preventie en de preventiemedewerker. Je vindt de recente versie
op wetten.overheid.nl.
Brancheorganisaties: Veel brancheorganisaties bieden specifieke
informatie over veilig en gezond werken voor hun branche. Sommige
brancheorganisaties hebben een branche-RI&E ontwikkeld en/
of een arbocatalogus beschikbaar. Bekijk de website van de brancheorganisatie
of neem contact op voor meer informatie. Let op:
soms moet je lid zijn om toegang te krijgen tot bepaalde informatie.
Duurzame inzetbaarheid: Op www.duurzameinzetbaarheid.nl
vind je veel informatie, cases en hulpmiddelen op weg naar duurzame
inzetbaarheid.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 46 – 2019 47
Gratis hulpmiddelen TNO
Snelstartgids voor Preventiemedewerkers: De Snelstartgids
voor Preventiemedewerkers helpt je als startende preventiemedewerker
op weg met praktische tips, checklists en verwijzingen
naar handige websites en tools. Downloaden vanaf: http://snelstartgids.
voorpreventiemedewerkers.nl
Arbodeskundige Hulp voor Preventiemedewerkers: Er zijn
heel wat deskundigen met ieder hun eigen specialismen. Met de
Arbodeskundige Hulp weet je in twee stappen welk type arbodeskundige
jouw vraag kan beantwoorden. www.arbodeskundigen.
inpreventie.nl
Profiel voor Preventiemedewerkers: Met deze quickscan wordt
aan de hand van de bedrijfsgrootte, branche en risico’s een indicatie
gegeven van het profiel van de preventiemedewerker voor
jouw organisatie.
www.profiel.inpreventie.nl
Open Kaart inPreventie: Ga op een gestructureerde en aansprekende
manier het gesprek aan met je collega’s. Kosteloos toegestuurd
als je bent geregistreerd (gratis) op www.inPreventie.nl
De Praktijk inPreventie: Directeuren en collega’s uit vier MKBbedrijven
vertellen over wat ze merken van het werk van de preventiemedewerker.
Per bedrijf worden de concrete resultaten getoond.
De preventiemedewerkers komen zelf ook aan het woord.
www.depraktijk.inpreventie.nl
Specifieke informatiebronnen
Expertisecentrum Veilige Publieke Taak: Informatie over omgaan
met agressie en geweld in de publieke sector vind je op
www.agressievrijwerk.nl.
NAPO-filmpjes specifieke gevaren: Op napofilm.net vind je verschillende
filmpjes die specifieke risico’s op een grappige manier
onder de aandacht brengen.
Stoffenmanager: Werk je in de organisatie met gevaarlijke stoffen?
Dan is de Stoffenmanager.nl een tool om hier op een goede
manier mee om te gaan.
Stoffencheck: Weet jij met welke gevaarlijke stoffen er wordt gewerkt?
Check het met de Stoffencheck. Zoek in de App-store en
Google Play Store op Stoffencheck.
Wet Arbeid en Zorg (WAZO): Op wetten.overheid.nl vind je de
WAZO waarin je onder andere informatie vindt over de wet- en regelgeving
aangaande onder andere zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof
en regelingen.
Zelfinspectietools (Inspectie SZW): Inspectie SZW biedt op
zelfinspectie.nl verschillende korte vragenlijsten om na te gaan of
je voldoet aan de eisen.
Onder andere op het gebied van Arbo, gevaarlijke stoffen en
agressie en geweld.
Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 48 – 2019 49
Fysieke belasting: Gratis hulpmiddelen om zelf fysieke belasting
op het werk te beoordelen en om direct aan de slag te gaan met
het aanpakken van fysieke belasting. fysiekebelasting.tno.nl.
Toolbox Samenwerken: De Toolbox Samenwerken bevat instrumenten,
zoals een Actiejaarplan Communiceren en kant-en-klare
presentaties, die helpen bij de samenwerking en bij het onder de
aandacht brengen van preventie.
www.samenwerken.inpreventie.nl. Disclaimer
Alle auteursrechten op deze Snelstartgids voor preventiemedewerkers
berusten bij TNO.
Hoewel aan de totstandkoming van deze Snelstartgids
voor preventiemedewerkers de uiterste zorg
is besteed, kan het zijn dat de inhoud onjuist en/of
onvolledig is.
TNO aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de
gevolgen van eventueel voorkomende fouten en/of
onvolledigheden.
TNO geeft geen toestemming voor het gebruik van
haar logo door derden.

Snelstartgids voor preventiemedewerkers in vrijwilligersorganisaties 50 – 2019 51
Als preventiemedewerker houd je je bezig
met veilig en gezond werken in jouw
organisatie. Maar wat houdt dat precies in?
En hoe begin je? In deze Snelstartgids voor
preventiemedewerkers vind je antwoord op
deze vragen, met praktische tips, checklists en
verwijzingen naar handige websites en tools.